Με μεγάλη επιτυχία και εξίσου ευρεία συμμετοχή πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 28 Απριλίου το δεύτερο διαδικτυακό σεμινάριο του προγράμματος CAP4YOU, με θέμα τις “Σύγχρονες Στρατηγικές Φυτοπροστασίας στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ”.
Στο σεμινάριο, που κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων από την αρχή ως το τέλος του, εξέχοντες επιστήμονες του χώρου παρουσίασαν εργαλεία και σύγχρονες προσεγγίσεις στην καινοτόμο αντιμετώπιση εχθρών, ασθενειών (μύκητες, ιοί), για την ολοκληρωμένη διαχείριση ζιζανίων και την εξέλιξη της ανθεκτικότητάς τους στα ζιζανιοκτόνα.
Πρώτος το λόγο έλαβε ο Χρήστος Καρατζάς – Coordinator CAP4YOU, AGRENAOS, ο οποίος έκανε μια παρουσίαση του προγράμματος CAP4YOU, τονίζοντας μεταξύ άλλων τη σημασία των webinars για την ενημέρωση του κοινού. Παράλληλα, προανήγγειλε εκπαιδευτικό υλικό για πανεπιστήμια που θα αφορά την ΚΑΠ.
“Το πρόγραμμα CAP4YOU έχει ως σκοπό να υποστηρίξει και να κάνει πιο κατανοητή την Κοινή Αγροτική Πολιτική μέσα από ενημέρωση, εργαλεία και δράσεις που απευθύνονται σε όσους ασχολούνται με τον αγροτικό χώρο. Εν τάχει, μέχρι σήμερα έχουμε δουλέψει αρκετά πράγματα. Είμαστε στη διαδικασία παρουσίασης των οδηγών που έχουμε βγάλει. Ο ένας είναι οδηγός για παρεμβάσεις αγροτικής ανάπτυξης και ο δεύτερος είναι ένας οδηγός για τα συλλογικά σχήματα, είτε πρόκειται για συνεταιρισμούς είτε για ομάδες παραγωγών, οργανώσεις. Οι οδηγοί αυτοί είναι ήδη διαθέσιμοι στην ιστοσελίδα μας.
Ειδικά για τα συλλογικά σχήματα κάνουμε και ενημερωτικές δράσεις σε διάφορα σημεία. Θα κάνουμε ακόμη μία στην Κρήτη και μία στη Λέσβο. Παράλληλα, έχουμε δημοσιεύσει άρθρα για την ΚΑΠ και το επόμενο άρθρο θα έχει να κάνει με την πράσινη αρχιτεκτονική”, τόνισε.
Δείτε όλο το βίντεο παρακάτω
“Κάνουμε επίσης webinars, δύο μέχρι τώρα μαζί με το σημερινό. Τα webinars αυτά είναι διαθέσιμα στο κανάλι μας στο YouTube και το τρίτο που έρχεται θα αφορά τις βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού. Έχουμε κάνει δύο μεγάλα events, το ένα στη Θεσσαλονίκη για το AKIS και ένα ακόμη που θα γίνει στην Αθήνα τον Ιούνιο και θα αφορά τη γεωργική συμβουλευτική. Έχουμε ξεκινήσει και μια σειρά από βίντεο, με πρώτο θέμα τις επιχειρησιακές ομάδες. Επίσης, έχει προστεθεί ενότητα σχετική με την ΚΑΠ σε πρόγραμμα δια βίου μάθησης. Γενικά, αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να υπάρχει συνεχής ενημέρωση και διάχυση πληροφορίας για την ΚΑΠ, μέσα από οδηγούς, άρθρα, webinars, εκδηλώσεις και εκπαιδευτικό υλικό”, τόνισε χαρακτηριστικά καταλήγοντας ο Χρήστος Καρατζάς.
O Μανώλης Ροδιτάκης (ΕΛΜΕΠΑ) φρόντισε για το συντονισμό της συζήτησης κάνοντας στην αρχική του τοποθέτηση λόγο για ένα “πιο εξειδικευμένο σεμινάριο, που θα μεταφέρει και θα μεταδώσει δεδομένα από διάφορες πλευρές, από νέους ερευνητές και όχι μόνο σε αγρότες, γεωπόνους κ.λπ.”. Παράλληλα, προανήγγειλε πως θα υπάρξει και δεύτερος κύκλος για το σεμινάριο, που θα μπορεί να το παρακολουθήσει κανείς δια ζώσης στην Κρήτη.
Η Δρ. Μαριάννα Σταυρακάκη (ΕΛΜΕΠΑ) μίλησε για την καινοτόμο φυτοπροστασία των εχθρών με βάση εφαρμογές και επιστημονικά δεδομένα. Όπως ανέφερε: “Βλέπουμε μια έκρηξη των ξενικών ειδών στην Ελλάδα, από 266 το 2017 έχουμε φτάσει στα 469 το 2021, δηλαδή είδη που εισβάλλουν και εγκαθίστανται. Παράλληλα, οι εργασίες δείχνουν ότι η κλιματική κρίση και τα βιοκλιματικά μοντέλα μας δίνουν ότι υπάρχει πιθανότητα να αυξάνονται οι γενιές των εντόμων από μία έως τρεις και επίσης να έχουμε αύξηση πληθυσμών από 10 έως 40 φορές.
Δύσκολοι εχθροί έχουν εισβάλει στην Ελλάδα όπως η Tuta absoluta, με αποτέλεσμα να χάνονται πολλές καλλιέργειες, με μεγάλη δυσκολία στην καταπολέμηση. Εισέβαλε το 2006 στην Ισπανία και το 2009 στην Ελλάδα, έχει προέλευση τη Λατινική Αμερική, με γρήγορη εξάπλωση στον κόσμο.
Άλλο παράδειγμα είναι το Spodoptera frugiperda, που εισέβαλε μετά την Αφρική και στην Ευρώπη και στην Ελλάδα το 2023. Παράγοντες που επηρεάζουν τη φυτοπροστασία είναι ότι είναι ήδη ανθεκτικά κάποια είδη, όπως τα δύο που προαναφέραμε, δηλαδή ήρθαν ήδη ανθεκτικά. Ένας άλλος παράγοντας είναι η Πράσινη Συμφωνία που επιβάλλει μείωση των χημικών εντομοκτόνων και αύξηση της πράσινης γεωργίας.
Η φυτοπροστασία του μέλλοντος έχει να προσθέσει και βιοτεχνολογικές μεθόδους αντιμετώπισης, όπως βιοδιεγέρτες, διαγονιδιακά φυτά, βιοτεχνολογικές εφαρμογές με βάση τα έντομα κ.λπ. Στόχος είναι η ορθολογική φυτοπροστασία και περιλαμβάνει άξονες όπως η έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση, η διάγνωση προσβολών και η παρακολούθηση των πληθυσμών. Έχουμε συνεχή ροή δεδομένων για τον πληθυσμό. Ο έλεγχος εχθρού είναι εφικτός με επιστημονικά δεδομένα αν χρησιμοποιούμε. Άλλος άξονας είναι τα μέτρα φυτοπροστασίας”.
Ο Στέφανος Σουλτάτος, υποψήφιος διδάκτορας στο τμήμα Γεωπονίας, είπε τα εξής για την καινοτόμο αντιμετώπιση των μυκήτων και γενικά τη φυτοπροστασία: «Μονόδρομος είναι η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση. Ασθένεια είναι όταν τα φυτά παρουσιάζουν απόκλιση στην εικόνα και στη λειτουργία τους, άρα πρέπει να ξέρουμε πώς είναι τα υγιή φυτά. Οι ασθένειες μπορεί να οφείλονται στο περιβάλλον, σε μύκητες ή βακτήρια. Η διάγνωση διακρίνεται σε κλινική και εργαστηριακή, που χρειάζεται να υπάρχουν κατάλληλα όργανα.
Το κόστος από ασθένειες και εχθρούς φτάνει ως προς την απώλεια παραγωγής στο 40% και μπορεί να αγγίξει τα 220 δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Ιδανική μέθοδος αντιμετώπισης δεν υπάρχει ακόμα.
Το εργαστήριό μας, σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το ΙΤΕ, εστίασε στην ανάπτυξη της μεθόδου LAMP για την ανίχνευση μυκητολογικών παθογόνων. Στόχος μας ήταν η δημιουργία kit που να δίνει άμεσα αποτελέσματα. Η LAMP έχει χαμηλό κόστος, είναι γρήγορη και ευαίσθητη. Για τον βοτρύτη για παράδειγμα ανιχνεύσαμε το παθογόνο στο σημείο μηδέν. Σε συνθήκες πεδίου κατάφερε να ανιχνεύσει το παθογόνο και σε φαινομενικά υγιή φύλλα, ενώ εντόπισε το παθογόνο σε όλα τα φύλλα με συμπτώματα.
Τα τελευταία χρόνια μιλάμε για ολοκληρωμένη φυτοπροστασία. Το πρώτο βήμα για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση είναι η πρόληψη, το δεύτερο είναι ο συνεχής έλεγχος, το τρίτο η λήψη απόφασης και το τέταρτο η παρέμβαση».
Η Δρ. Χρύσα Ορφανίδου στην παρουσίασή της με θέμα: “Σύγχρονες προσεγγίσεις στη φυτοπροστασία: ο ρόλος του NGS στην ανίχνευση και διαχείριση των ιώσεων” τόνισε τα εξής:
«Θα μιλήσουμε για τις ιώσεις και για το πώς νέες τεχνολογίες μπορούν να μας βοηθήσουν στη διάγνωση. Οι ιώσεις επηρεάζουν την παραγωγή, δεν είναι θεωρητικό πρόβλημα, άρα όλο το “παιχνίδι” είναι να εντοπίσουμε έγκαιρα τι έχουμε, ώστε να πάρουμε σωστά μέτρα διαχείρισης».
Αναφέρθηκε σε παραδείγματα προσβολών για να καταλήξει στη χρήση του NGS. Όπως είπε, για παράδειγμα στον ίκτερο της ντομάτας, “βλέπουμε τα φύλλα να κιτρινίζουν σε υδροπονία, ο παραγωγός από την Καλαμάτα κοίταξε αν υπάρχει έλλειψη μαγνησίου, αλλά οφείλεται στον ίκτερο”. Είδαμε επίσης TSWV σε πιπεριά με μετάδοση από θρίπες, αλλά και τον ίδιο ιό σε καρπούς ντομάτας, με τη διαφορά να φαίνεται στους κύκλους που προκαλεί στα φυτά. Ένας εξίσου διαδεδομένος ιός είναι ο CMV στην πιπεριά με νεκρωτικά στίγματα στους καρπούς. Έγινε διάγνωση με PCR.
Στις ντομάτες ο CMV μπορεί να προκαλέσει μεταχρωματισμό καστανό στη φλούδα όταν κόβουμε τον καρπό και υπάρχει κίνδυνος να μπερδευτεί με την καστανή ρυτίδωση, που είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα. Με PCR επίσης έγινε διάγνωση.
Όπως τόνισε, διαφορετικοί ιοί μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Αναφέρθηκε σε συγκεκριμένη περίπτωση στην Ιεράπετρα, με εικόνες από προσβολές του ιού του μωσαϊκού του pepino. “Αν έχουμε συμπτώματα πολύ τυπικά δεν χρειάζεται να στέλνουμε καν δείγματα στο εργαστήριο, όμως υπάρχουν συμπτώματα που μας οδηγούν σε ELISA ή PCR στο χωράφι”.
Παράλληλα, υπάρχουν και περιπτώσεις που τα συμπτώματα δεν θυμίζουν τίποτα. Όπως είπε, σε θερμοκήπιο ντομάτας στα Γιάννενα, κάθε έλεγχος οδήγησε σε αδιέξοδο και υπήρχε ερωτηματικό για το τι ακριβώς συμβαίνει. Σε άλλο θερμοκήπιο στην Άρτα, με μελάνωση σε ντομάτα, οι έλεγχοι με κλασικές μεθόδους και PCR επίσης δεν έδωσαν απάντηση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι κλασικές μέθοδοι δεν βοηθούν, αλλά εκεί έρχεται το NGS, που είναι τεχνολογία υψηλής απόδοσης. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να ανακαλύψουμε νέα παθογόνα και μολύνσεις, χωρίς να χρειάζεται να ξέρουμε εκ των προτέρων το παθογόνο και μπορούμε να ανιχνεύσουμε πολλά παθογόνα σε ένα δείγμα.
“Πώς λειτουργεί: παίρνουμε δείγματα στο εργαστήριο, εξάγουμε RNA από τους ιστούς, κάνουμε κατασκευή cDNA βιβλιοθηκών και μετά αλληλούχιση. Στη συνέχεια ακολουθεί βιοπληροφορική ανάλυση και μέσα από αυτήν μπορούμε να βρούμε το αίτιο“, κατέληξε.
Ο Δρ. Φίλιππος Μυλωνάς, γεωπόνος – ζιζανιολόγος από το Μπενάκειο, μίλησε για την ολοκληρωμένη διαχείριση των ζιζανίων και μεταξύ άλλων, ανέφερε τα εξής: “Μιλάμε για τις επιδράσεις των ζιζανίων, είτε επιβλαβείς είτε ευεργετικές. Προσπαθούμε μέσα από τη διαχείριση των ζιζανίων να μειώσουμε τις επιβλαβείς επιδράσεις, αλλά και να αξιοποιήσουμε τις ευεργετικές.
Η κυριότερη επιβλαβής επίδραση είναι ο ανταγωνισμός με την καλλιέργεια, καθώς προκαλούν ανάσχεση της ανάπτυξης των φυτών. Επίσης παρασιτούν τις καλλιέργειες, όπως για παράδειγμα η οροβάγχη. Τα ζιζάνια είναι ξενιστές εντόμων, μυκήτων και ιών, με αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους παραγωγής και τη μείωση της απόδοσης, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στο βαμβάκι. Υπολογίζεται ότι προκαλούν 34% απώλειες στη γεωργική παραγωγή.
Παράλληλα, υποβαθμίζουν την ποιότητα των βοσκότοπων, αυξάνουν την πιθανότητα πυρκαγιάς και υποβαθμίζουν την αισθητική αξία χώρων αναψυχής. Υπάρχουν όμως και ευεργετικές συνέπειες. Τα ζιζάνια μπορούν να περιορίζουν τη διάβρωση των εδαφών, να αυξάνουν τη γονιμότητα μέσω χλωρής λίπανσης ή κομποστοποίησης και ορισμένα έχουν ακόμη και φαρμακευτικές ιδιότητες. Τα ζιζάνια διαχειρίζονται με τρεις τρόπους: μείωση της εμφάνισης, μείωση του ανταγωνισμού και άμεση αντιμετώπιση”.
Η κα Βάγια Κατή, επίκουρη καθηγήτρια από το Τμήμα Γεωπονίας του ΑΠΘ, μίλησε για την εξέλιξη της ανθεκτικότητας των ζιζανίων στα ζιζανιοκτόνα και ανέφερε μεταξύ άλλων τα εξής: “Η ανθεκτικότητα είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο, ενώ ένας πληθυσμός αρχικά είναι ευαίσθητος σε μία δόση ενός ζιζανιοκτόνου, εξαιτίας της συνεχούς εφαρμογής αυτού του ζιζανιοκτόνου οδηγούμαστε στο αποτέλεσμα κάποια φυτά να επιβιώνουν, να αναπαράγονται και να κληρονομούν αυτή την ιδιότητα στους απογόνους τους. Έτσι αλλάζει η γενετική σύνθεση.
Η ανθεκτικότητα μας αφορά γιατί είναι ένα πρόβλημα που μειώνει ακόμη περισσότερο τα λιγοστά ζιζανιοκτόνα που μας έχουν απομείνει. Τα καθιστά ανενεργά. Επομένως, ο παραγωγός θα καταφύγει σε άλλες λύσεις.
Τι σημαίνει μηχανισμός δράσης ζιζανιοκτόνων; Υπάρχει ένας χάρτης που κατηγοριοποιεί τα ζιζανιοκτόνα”, ο οποίος είναι ο εξής:
Αναφέρθηκε, τέλος, στους μηχανισμούς ανθεκτικότητας, οι οποίοι σχετίζονται είτε με τον στόχο δράσης, δηλαδή το σημείο όπου προσδένεται το ζιζανιοκτόνο, είτε με μηχανισμούς μη στόχου δράσης.
